Eski Bilgisayarı Hızlandırmanın Gerçekten İşe Yarayan Yolları
Yavaşlayan bir bilgisayarın sorunu çoğu zaman donanım değil, yıllarca biriken yüktür. Yenisini almadan önce denenmesi gereken sıralı adımlar.
Nihan Arısoy Güncelleme: 3 dk okuma
Birkaç yıl önce hızlı çalışan bir bilgisayarın bugün açılması dakikaları buluyorsa, ilk akla gelen çözüm genellikle yenisini almaktır. Oysa çoğu durumda yavaşlığın nedeni donanımın yetersizliği değil, zamanla biriken yüktür. Doğru sırayla yapılan birkaç müdahale, eski bir bilgisayarı gündelik işler için yeniden kullanışlı hâle getirebilir.
Önce şunu ayırt etmek gerekir: bilgisayar her işte mi yavaş, yoksa yalnızca belirli anlarda mı? Açılışta uzun süren ama sonra normal çalışan bir sistemle, her tıklamada takılan bir sistem farklı sorunlara işaret eder.
Açılışta çalışan programları azaltmak
En sık karşılaşılan sorun, başlangıçta otomatik açılan program sayısının yıllar içinde çoğalmasıdır. Kurulan her uygulama kendini başlangıca eklemeye çalışır; sonuçta bilgisayar açılırken aynı anda onlarca program birden yüklenmeye başlar.
Görev yöneticisinin başlangıç sekmesi, bu listeyi ve her birinin açılışa etkisini gösterir. Kullanmadığınız ya da gerektiğinde elle açabileceğiniz programları buradan devre dışı bırakmak, hiçbir şeyi silmeden açılış süresini belirgin biçimde kısaltır. Bu işlem geri alınabilirdir; bir sorun çıkarsa aynı ekrandan yeniden etkinleştirebilirsiniz.
Depolama alanını rahatlatmak
Diski neredeyse tamamen dolu bir bilgisayar, boş bir bilgisayardan çok daha yavaş çalışır. Çünkü işletim sistemi geçici dosyalar için sürekli alana ihtiyaç duyar. Genel kural olarak diskin en az yüzde on beşinin boş kalması hedeflenmelidir.
Yer açmanın en verimli yolu büyük dosyalardan başlamaktır. Eski videolar, indirilmiş kurulum dosyaları ve unutulmuş yedekler genellikle en büyük paydır. İşletim sisteminin kendi disk temizleme aracı, geçici dosyaları ve eski güncelleme kalıntılarını güvenle siler; bu kalıntılar bazen onlarca gigabayt tutar.
Kurulu programların listesini boyuta göre sıralamak da işe yarar. Yıllardır açılmamış büyük uygulamaları kaldırmak, hem yer açar hem de arka planda çalışan servis sayısını azaltır.
Donanım tarafında tek büyük fark
Yazılımsal temizlik yeterli olmuyorsa, eski bilgisayarlarda en çarpıcı iyileşmeyi sağlayan tek değişiklik, mekanik sabit diskin katı hâl diskle değiştirilmesidir. Açılış süresi, program başlatma ve dosya açma gibi gündelik işlemlerde fark birkaç kat düzeyindedir ve işlemci değiştirmekten çok daha ucuzdur.
İkinci sırada bellek yükseltmesi gelir. Aynı anda çok sayıda sekme ve program açık tutuyorsanız ve bilgisayar bu durumda takılıyorsa, bellek darboğaz oluşturuyor olabilir. Görev yöneticisinden bellek kullanımını izlemek, yükseltmenin gerçekten gerekip gerekmediğini gösterir.
Fiziksel bakım ve ısı
Yıllardır temizlenmemiş bir bilgisayarın içindeki toz, soğutmayı engeller. Isınan işlemci kendini korumak için hızını düşürür ve sistem yavaşlar. Masaüstü bilgisayarlarda kapağı açıp fanları ve havalandırma ızgaralarını basınçlı havayla temizlemek, dizüstülerde ise en azından alt havalandırma deliklerini açık tutmak gerekir.
Dizüstü bilgisayarı yatakta ya da yastık üstünde kullanmak, hava girişlerini kapatır. Sert ve düz bir yüzey kullanmak, hiçbir masraf gerektirmeyen ama gerçekten işe yarayan bir önlemdir.
Beklentiyi doğru ayarlamak
Bütün bunlardan sonra bilgisayar ilk günkü hızına dönmeyebilir; ancak gündelik işler için yeterli hâle gelmesi çoğu zaman mümkündür. Metin yazmak, tarayıcıda gezinmek, video izlemek ve ofis işleri yapmak için on yaşındaki bir makine bile bakımlıysa iş görür.
Tarayıcı da yavaşlığın gizli kaynaklarından biridir. Onlarca açık sekme, biriken önbellek ve unutulmuş eklentiler, tek başına bilgisayarın belleğini doldurabilir. Kullanmadığınız eklentileri kaldırmak, sekme sayısını makul tutmak ve ara sıra tarayıcıyı tamamen kapatmak, sistem genelinde hissedilir bir rahatlama sağlar.
Güncellemeleri de erteleme alışkanlığından çıkarın. Bekleyen sistem güncellemeleri arka planda sürekli indirme ve kontrol yaparak kaynak tüketir; kurulduktan sonra ise performans iyileştirmeleri devreye girer. Bilgisayarı günlerce uyku modunda tutmak yerine haftada bir tamamen kapatıp açmak da birikmiş bellek yükünü temizler.
Yeni cihaz almadan önce bu adımları denemek, hem bütçe hem de çevre açısından anlamlıdır. Elektronik atık, üretiminden çok daha uzun süre kalıcıdır. Kullanılabilir bir cihazı birkaç yıl daha çalıştırmak, en etkili tasarruf yöntemlerinden biridir.